Vragen om een vogeltje

De zorg is in de eerste plaats mensenwerk. Toch wordt het menselijke aspect nog wel eens over het hoofd gezien, bijvoorbeeld doordat de werkdruk te hoog is of door een eenzijdige focus op efficiëntie. Hoe breng je de menselijke maat terug in de zorg?

Hierover praten zorgverleners, cliënten, ervaringsdeskundigen en andere betrokkenen op een bijeenkomst in het Eindhovense verpleeghuis Dommelhoef.

31 maart 2009 | BKB organiseerde de bijeenkomst in opdracht van Vilans. De bijeenkomst maakt deel uit van Het Goede Gesprek, een project dat tot doel heeft de ‘dialoog als basis van zorgrelatie’ terug te brengen. Een verslag.


Abeltje Hoogenkamp in gesprek met een bewoner van Dommelhoef.

Abeltje Hoogenkamp is geestelijk verzorger in een Amsterdams ziekenhuis. Op de bijeenkomst in Dommelhoef gaat ze in gesprek met een aantal ervaren professionals. Een van hen is Ingrid Brinksma, locatiemanager van het verpleeghuis. Hoe creëren ze op Dommelhoef de ruimte voor het contact met cliënten?

Brinksma vertelt hoe het haar tijdens een reis op een cruiseschip was opgevallen dat het personeel er alles aan deed om het verblijf op het schip zo prettig mogelijk te maken. Maar vooral: hoeveel plezier het personeel hier zelf aan beleefde. Brinksma: ‘Toen ik terugkwam van vakantie ben ik begonnen met cursussen belevingsgerichte zorg.’ Met haar ervaring op het cruiseschip wil Brinksma eenzelfde positieve, servicegerichte houding creëren bij het zorgpersoneel van het verpleeghuis.

Brinksma laat niet na daarin zelf het goede voorbeeld te geven: ‘Ik zeg nooit op voorhand “nee”. Je kan namelijk altijd iets op veel verschillende manieren doen. Er moet ruimte zijn voor creativiteit. Als ik hier met een zuinig gezicht rondloop, dan gebeurt er ook niets.’

Brinksma concentreert zich niet alleen op het verzorgende personeel. Ook de cliënten en hun familie krijgen een steuntje in de rug. Het verpleeghuis biedt hen speciale assertiviteitstrainingen aan. En dat is niet zonder reden, legt Brinksma uit: ‘Onze cliënten komen hier plotseling in een afhankelijke positie en dat maakt hen onzeker. Ik weet dat uit eigen ervaring, toen mijn eigen moeder in een verpleeghuis werd opgenomen, werd ik, als familielid, geheel onverwacht een stuk minder mondig dan gewoonlijk.’

Zo had een cliënte van het verpleeghuis, die dolgraag een vogeltje op de kamer wilde, zelf al meerdere redenen bedacht op grond waarvan haar verzoek zou worden afgewezen. Ze durfde het niet eens te vragen. Op de training werd haar geleerd hoe ze haar wens het best kon formuleren. En met succes. Een dag later ging ze, met de cursusleiding, naar de dierenwinkel.

Wie goed doet, goed ontmoet
‘Wie goed doet, goed ontmoet,’ is het motto van zorgcoördinator John Brekelmans. Sinds kort is Brekelmans gecertificeerd video-interactie trainer. Hij begeleidt personeelsleden die moeite hebben met de communicatie met cliënten. Door het contact op te nemen op video krijgen zij een beter inzicht in de eigen stijl van communiceren. Brekelemans: ‘Zo heb ik bijvoorbeeld zelf geleerd om altijd door te vragen, vooral bij cliënten die niet durven te zeggen wat ze willen.’

Zijn collega Anja van den Broek is afdelingshoofd op Dommelhoef. Op verzoek van gespreksleider Hoogendijk toont zij de aanwezigen een fragment uit de aangrijpende film Mar Adentro. De film gaat over een man met een dwarslaesie die zijn wens tot euthanasie moet uitvechten tot in de rechtbank. Hij verliest zijn zaak. Van den Broek legt uit waarom ze juist dit fragment heeft gekozen: ‘Soms blijken regels en wetgeving belangrijker te zijn dan de wens van de cliënt.’ Voor Van den Broek moet ieder mens ieder mens in zijn waarde worden gelaten en in staat worden gesteld om over zijn eigen lot te beschikken.

De menselijke maat zit in het kleine, zo blijkt uit de praktijkvoorbeelden van de professionals. ‘De basis van de verpleegkunde is communicatie,’ meent ROC-docente Jolanda Cuijpers. Haar ervaring is dat als communicatie centraal staat in de cultuur van een tehuis, leerlingen deze cultuur gemakkelijk overnemen. Maar waarom is het dan toch zo moeilijk om die menselijke maat in praktijk te brengen? Cuijpers: ‘Omdat het inspanning vergt. Je moet de concentratie kunnen opbrengen en de tijd nemen; niet te snel conclusies trekken en vooral dóórvragen.’

Het Goede Gesprek is nog maar net begonnen. Op de website hetgoedegesprek.nl kunnen praktijkervaringen en inventies uit de praktijk worden uitgewisseld. Ook is er een database opgenomen van goede voorbeelden die bijdragen aan de dialoog als basishouding in de zorg. De bijeenkomst in Eindhoven is de eerste uit een serie van vier.